Dr Chisti, düşük maliyetli tedavi yönteminde, Avustralya’nın Melbourne şehrinde çalışırken gördüğü bir makineden esinlendi. Dr Mohammod Jobayer Chisti: “Stajyer
olarak ilk gecemdi. Üç çocuk gözümün önünde öldü. Çok çaresiz hissettim ve
ağladım” dedi.
Dr Mohammod Jobayer Chisti’nin 1996’da, Bangladeş’teki
Sylhet Medikal Koleji Hastanesi’nin çocuk sağlığı bölümündeki ilk gecesi böyle
geçmişti. Dr Chisti, o gece kendisine, çocukların zatürreden ölmesini
engelleyebilmek için bir şeyler yapma sözü verdi. Her yıl, çoğunluğu Güney Asya
ve Sahraaltı Afrika’da olmak üzere yaklaşık 920 bin bebek ve çocuk zatürreden
hayatını kaybediyor. 20 yıl süren çalışmaların ardından Dr Chisti, binlerce
çocuğun hayatını kurtarma ihtimali olan çok düşük maliyetli bir alet icat etti.
Mevcut makineler çok pahalı
Zatürre, boğazı etkileyen streptokok gibi bakteriler ya
da RSV gibi virüslerin neden olduğu enfeksiyonların akciğerleri etkilemesiyle
oluşuyor. Akciğerler şişip sıvı ya da iltihapla doluyor ve oksijen alabilme
kapasitesi düşüyor. Gelişmiş ülkelerdeki hastanelerde, çocukların nefes
almasını kolaylaştıran vantilatörler kullanılıyor. Ancak bu makinelerin fiyatı
15 bin doları buluyor ve özel eğitimli kişilerce kullanılması gerekiyor. Bu da
Bangladeş gibi gelişmekte olan ülkelerdeki hastanelerin bu tedavi yönetimini kullanmasını
güçleştiriyor.
Melborune’deki bir
makinadan esinlendi
Dünya Sağlık Örgütü’nün (WHO) önerdiği daha az maliyetli
tedavi yöntemi olan ‘düşük akımlı oksijen’le bile her 7 çocuktan 1’i ölüyor. Dr
Chisti, düşük maliyetli tedavi yönteminde, Melbourne, Avustralya’da çalışırken
gördüğü bir makineden esinlendi. Bu makine CPAP olarak adlandırılan ‘sürekli
pozitif solunum yolu basıncını’ kullanarak, akciğerlerin çökmesini engelliyor
ve vücuda yeterli oksijen alınmasını sağlıyor. Ancak pahalı bir makine. Dr
Chisti Bangladeş’e döndükten sonra, daha basit ve ucuz bir CPAP makinesi
üretmek üzere çalışmalarına başladı. Bir iş arkadaşıyla birlikte, yoğun bakım
ünitesinden aldıkları boş bir plastik şampuan şişesini suyla doldurup, şişenin
bir ucuna plastik hava besleme borusu yerleştirdi.Chisti aletin çalışma sistemini şöyle anlatıyor:
“Çocuklar bir tanktan oksijen soluyor ve nefeslerini plastik boru
yardımıyla su dolu şişeye veriyorlar. Bu da şişedeki suda baloncuklar
oluşmasını sağlıyor.”
600 çocuk tedavi edildi
Baloncukların oluşturduğu basınç, akciğerlerdeki hava keseciklerini
açıyor. Şu ana kadar yaklaşık 600 çocuk bu yöntemle tedavi edildi. Maliyeti
1,25 dolar olan aletle zatürreden ölüm oranı yüzde 75 dolayında azaltıldı. Alet
ayrıca oksijenin de çok daha etkili kullanılmasını sağlıyor. Yeni ve basit
icatla, hastanenin yıllık oksijen faturası da 30 bin dolardan 6 bin dolara
düştü. Doktorlar sonuçları cesaret verici buluyor ama ülke çapında çalışma
yapılması gerektiğini belirtiyor. Dr Chisti çalışmasının sonuçlarını The Lancet
Magazine’de yayınladı. Hastanede klinik araştırma merkezinin başkanı olan Dr
Chisti, 20 yıl önce kendisine verdiği söz hatırlatılınca “Şu anki
duygularımı ifade edebilecek kelimeleri bilmiyorum” diyor. Şimdi amacı tüm
gelişmekte olan ülkelerdeki hastanelerde bu cihazın kullanılabilmesini
sağlamak. BBC Türkçe
